Geschreven door Dr G.R. Rutteman

Onstaan Kanker

Inleiding

Met steeds betere zorg voor onze dieren, neemt de levensverwachting van honden toe. Parallel neemt ook het voorkomen van kanker toe, veelal toch een ziekte van middelbare of hogere leeftijd. Het risico om kanker te ontwikkelen ligt voor de hond op gemiddeld 1 op 4, met vrij veel verschil tussen de rassen.
Kanker omvat een groep van uiteenlopende, complexe ziekten. Afhankelijk van het type (de oorsprong), leeftijd van optreden, plaats van optreden, kan een behandeling kansrijk tot volledig kansloos zijn. Voor het juiste begrip: een tumor is een gezwel op basis van ontregelde toename in het aantal cellen. Spierballen door veel training horen daar dus niet bij.
Een tumor wordt kwaadaardig genoemd, als deze veel schade op de plaats van ontstaan geeft, dan wel voor uitzaaiingen zorgt, met één term: kanker. Enkele voorbeelden: Een vettumor of lipoom is meestal goedaardig; ruim de helft van de melkkliertumoren bij de hond is goedaardig, de overige kwaadaardig; meer dan 90% van de bottumoren is kwaadaardig.

Ondanks de grote variatie tussen verschillende tumor-typen, zijn er wel overeenkomsten. Binnen tumoren, en in het bijzonder binnen de groep van kwaadaardige tumoren, hebben de tumorcellen centrale eigenschappen gemeen: het betreft een ontregeling in de normale controle van groei van cellen, een verloren gaan van normaal functioneren van deze zelfde cellen, het stoppen van normale veroudering en - aan het eind van een normale functieduur, het afsterven van de cel.
Voor de normale groei en functie van cellen, is het goed ‘geprogrammeerd zijn’ van cellen essentiëel. Dit programma is vastgelegd - met veel dynamiek - in het erfelijk materiaal (het DNA), en wordt tijdens de ontwikkeling van het individu vanaf de vroege embryonale fase voortdurend bijgesteld. Aan de basis van de ontwikkeling van een tumor, staat dan ook altijd het ontstaan van afwijkingen in het erfelijk materiaal.

Een bijzondere groep genen controleert tijdens de deling van cellen, of het DNA niet afwijkt, en kan ingrijpen als dat wel het geval is. Ofwel de deling wordt dan stopgezet, en de cel krijgt de kans de schade te herstellen, dan wel wordt de afwijkende cel zelfs geduwd in de richting van afsterven. De genen die deze bewakings- en reparatie-functie uitvoeren, worden tumorsuppressor-genen genoemd.
Schade aan DNA, en helemaal schade aan tumorsuppressor-genen, maakt de cel kwetsbaar voor volledige ontregeling van de groei. Omstandigheden die schade aan DNA kunnen veroorzaken, en ook op andere wijzen het risico op het ontstaan van kanker doen toenemen, worden carcinogeen (= kanker veroorzakend) genoemd.